W XIX-wiecznej fabryce przy ulicy Strumykowej 4 w Toruniu działa miejsce, gdzie historia ma nie tylko wymiar wizualny, ale też zapachowy i smakowy. Muzeum Toruńskiego Piernika to efekt ponad stulecia badań nad piernikarskim dziedzictwem miasta, a jednocześnie przestrzeń, w której można samemu ulepić i upiec piernik według tradycyjnej receptury. Budynek, który niegdyś należał do rodziny Weese – pionierów przemysłowej produkcji toruńskich pierników – został przekształcony w interaktywną ekspozycję rozciągającą się na ponad 1200 metrach kwadratowych.
- możliwość samodzielnego pieczenia pierników
- największa kolekcja form w Europie
- wirtualna kramarka z historią piernikarstwa
- oryginalny piec z lat 60-tych
- warsztaty kulinarne dla wszystkich wieku
Historia fabryki, która stała się muzeum
Zanim w tym miejscu powstało muzeum, przez dziesiątki lat unosił się tu zapach korzeni i miodu. Johann Weese, który w XVIII wieku ożenił się z wdową po piernikarzu Johannie Samuelu Schreiberze, przejął niewielki warsztat. To jednak jego wnuk, Gustaw Weese, przekształcił rodzinny interes w prawdziwą fabrykę. Budynek przy Strumykowej wzniesiono w 1885 roku – dokładnie 130 lat przed otwarciem muzeum.
Gustaw Weese junior był przedsiębiorcą z wizją. Zanim przejął stery firmy, zdobywał doświadczenie w Niemczech, Szwajcarii, Austrii i Francji. W toruńskiej fabryce wprowadził maszyny parowe i oświetlenie elektryczne – nowinki techniczne jak na tamte czasy. Pod koniec XIX wieku produkcja nabrała takiego tempa, że pudełka z toruńskimi piernikami wyruszały do Chin, Japonii, Afryki czy Paryża.
Gdy w XX wieku zapotrzebowanie na pierniki jeszcze wzrosło, główną produkcję przeniesiono do większej fabryki na Przedmieściu Mokre. Na Strumykowej wytwarzano już tylko słynne katarzynki. W latach 20. budynek przejęło miasto i urządzono w nim szkołę dla dziewcząt. Dopiero w 2011 roku rozpoczęto adaptację na cele muzealne, a oficjalne otwarcie nastąpiło w czerwcu 2015 roku.
Muzeum Toruńskiego Piernika otrzymało w 2016 roku statuetkę Sybilli – najważniejszą polską nagrodę muzealną. Znalazło się też w gronie 40 najciekawszych muzeów według międzynarodowych ekspertów.
Co zobaczysz w piwnicach i na parterze
Zwiedzanie zaczyna się w piwnicy, gdzie na gości czeka wirtualna kramarka. Ta cyfrowa postać opowiada o realiach prowadzenia średniowiecznego straganu z piernikami – jak wyglądał handel, kto kupował, ile kosztowały wyroby. To dobry punkt wyjścia, żeby zrozumieć, jak głęboko piernik wrósł w toruńską tradycję.
Tam, w podziemiach, znajduje się też największa w Europie Środkowej kolekcja form piernikarskich. Zgromadzono tu setki drewnianych matryc z okresu od XVII do XX wieku. Niektóre przedstawiają sceny religijne, inne herby, postacie świętych czy ozdobne motywy roślinne. Obok stoi oryginalny piec do wypieku pierników z lat 60. ubiegłego wieku – masywny, ceglany, świadek czasów, gdy produkcja była już zmechanizowana, ale wciąż zachowywała rzemieślniczy charakter.
Parter to jednak serce muzeum. Tu odbywają się warsztaty piernikarskie – o pełnych godzinach grupy wchodzą do sali, gdzie czekają już przygotowane stanowiska z ciastem, przyprawami i formami. Nie jest to tylko pokaz – każdy uczestnik faktycznie ugniatuje ciasto, formuje piernik i wkłada go do pieca. Potem trzeba poczekać, aż się upiecze, ale efekt można zabrać ze sobą. W innych muzeach jedzenie jest zakazane, tu degustacja świeżego, pachnącego piernika to punkt obowiązkowy.
Pierwsze piętro – piernik w życiu codziennym
Na górze ekspozycja koncentruje się na tym, jak toruński piernik funkcjonował w codzienności mieszkańców miasta. Zrekonstruowano tradycyjną kuchnię z przełomu XIX i XX wieku, gdzie wypiekano domowe pierniki. Można zajrzeć do szafek, zobaczyć stare naczynia, poczuć klimat tamtych czasów.
Kilka kroków dalej stoi samochód dostawczy marki Żuk – kultowy pojazd z czasów PRL-u. To właśnie takimi autami rozwożono pierniki do sklepów w całej Polsce. Można wejść do środka, usiąść za kierownicą, poczuć się jak kierowca z lat 70.
W gabinecie dyrektora fabryki zaaranżowano wnętrze z epoki – biurko, telefon, dokumenty. Przez słuchawkę telefonu można nawet „porozmawiać” z samym fabrikantem. W sąsiednim pomieszczeniu urządzono sklep pełen zabytkowych opakowań – ozdobne puszki i skrzyneczki firm, które już nie istnieją, jak Hermann Thomas czy Jan Ruchniewicz. Te opakowania to małe dzieła sztuki – z secesyjnymi ornamentami, złoceniami, scenkami rodzajowymi.
Nazwa „katarzynka” – najpopularniejszego toruńskiego piernika – pochodzi od św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Według legendy jej ciało po męczeńskiej śmierci zostało przeniesione przez aniołów na Synaj, a z ran wypływał miód i mleko zamiast krwi.
Nowoczesne technologie w służbie tradycji
Muzeum łączy zabytkowe eksponaty z multimedialnymi instalacjami. Wirtualna garderoba pozwala wcielić się w rolę kramarki czy właściciela fabryki – wystarczy stanąć przed ekranem, a system „ubierze” nas w odpowiedni strój i przeniesie w inną epokę. Są też ekrany dotykowe z przepisami, filmy pokazujące proces produkcji pierników dawniej i dziś, interaktywne mapy przedstawiające eksport toruńskich wyrobów na cały świat.
W 2018 roku muzeum powiększono o dodatkowe przestrzenie. Powstała sala poświęcona baśniom i legendom związanym z piernikiem oraz laboratorium piernikowe, gdzie odbywają się różne warsztaty kulinarne – nie tylko tradycyjne pieczenie, ale też dekorowanie, tworzenie kompozycji z pierników czy poznawanie tajników przypraw korzenny.
Na dziedzińcu wewnętrznym urządzono kolorowy plac zabaw dla dzieci. Po zwiedzaniu ekspozycji to dobre miejsce, żeby młodsi goście mogli się wybiegać. Wieczorami na zewnętrznej fasadzie budynku wyświetlany jest mapping – projekcje świetlne opowiadające historię piernika i miasta.
Dla kogo jest to muzeum
Miejsce sprawdzi się dla rodzin z dziećmi – warsztaty pieczenia angażują nawet kilkulatków, a interaktywne elementy ekspozycji nie pozwalają się nudzić. Młodsi zwiedzający uwielbiają wirtualną kramarkę, samochód Żuk i oczywiście możliwość zjedzenia własnoręcznie upieczonego piernika.
Dobrze czują się tu też miłośnicy historii i rzemiosła. Kolekcja form piernikarskich robi wrażenie, zwłaszcza gdy zaczyna się przyglądać detalom – precyzji rzeźbienia, różnorodności motywów, ewolucji stylistycznej na przestrzeni wieków. Dla osób zainteresowanych historią gospodarczą ciekawa będzie opowieść o rozwoju firmy Weese i przemianach produkcji od warsztatu do fabryki.
Turyści zagraniczni też chętnie tu zaglądają – muzeum ma anglojęzyczne opisy, a warsztaty prowadzone są w sposób na tyle intuicyjny, że bariera językowa nie stanowi problemu. Dla mieszkańców Torunia to miejsce, do którego wraca się z gośćmi z innych miast – bo gdzie indziej można tak kompleksowo pokazać lokalną specjalność?
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Godziny otwarcia: Muzeum jest otwarte codziennie. Warsztaty piernikarskie odbywają się o pełnych godzinach, dlatego warto zaplanować wizytę z odpowiednim wyprzedzeniem. Najlepiej sprawdzić aktualny harmonik na stronie internetowej muzeum lub zadzwonić pod numer 56 656 70 87 (od poniedziałku do piątku).
Ceny biletów: Bilety można kupić online przez stronę https://bilety.muzeum.torun.pl/, co jest zalecane, bo miejsca na warsztaty są limitowane i szybko się wyprzedają, zwłaszcza w weekendy i wakacje. Ceny obejmują zwiedzanie ekspozycji wraz z udziałem w warsztatach pieczenia piernika. System rezerwacji online pokazuje na bieżąco dostępność miejsc w poszczególnych godzinach.
Jak dojechać: Muzeum znajduje się przy ulicy Strumykowej 4, nieco na uboczu od głównych turystycznych tras Starego Miasta, ale w odległości spaceru – około 10-15 minut pieszo od Rynku Staromiejskiego. Można dojść ulicą Szerokią, a potem skręcić w Strumykową. Dla zmotoryzowanych dostępne są parkingi w okolicy, choćby przy ulicy Przedzamcze.
Ile czasu przeznaczyć: Samo zwiedzanie ekspozycji zajmuje około godziny, ale warsztaty trwają dodatkowe 30-40 minut (trzeba poczekać, aż pierniki się upieczą). Warto zarezerwować sobie około 2 godzin, żeby spokojnie obejrzeć wszystko, uczestniczyć w warsztatach i może chwilę posiedzieć na dziedzińcu. Jeśli ktoś chce dokładnie przestudiować wszystkie eksponaty i multimedia, może zostać dłużej.
Budynek muzeum to jeden z najstarszych obiektów przemysłowych w regionie. Zachował autentyczny, fabryczny charakter – widać ceglane mury, oryginalne belki stropowe, fragmenty dawnych urządzeń produkcyjnych wkomponowane w ekspozycję.
Muzeum Toruńskiego Piernika to oddział Muzeum Okręgowego w Toruniu. Prace nad jego powstaniem trwały trzy lata, a bazowały na ponad stuletniej tradycji badań nad piernikarskim dziedzictwem miasta, które toruńskie muzeum prowadziło od 1908 roku. Efekt jest wart uwagi – to miejsce, gdzie można dotknąć, powąchać i skosztować historii, a nie tylko na nią popatrzeć przez szybę gabloty.